Σάββατο, 21 Απριλίου 2007

manga και κούκλες

Η Μυρτώ Τσελέντη ανήκει στη γενιά των νέων που έχουν μεγαλώσει με ήρωες την Κάντι Κάντι και τη Χάιντι, τους σημερινούς 25ρηδες, παιδιά που έχουν εξοικειωθεί από πολύ νωρίς με τις ψιλόλιγνες φιγούρες με τα μεγάλα μάτια –και η πρώτη ίσως που είδε ερωτικά τα καρτούν (όταν ανάφερα σε 20 something φίλο μου ότι επρόκειτο να κάνω θέμα τα manga, μου εξομολογήθηκε ότι ο πρώτος του έρωτας ήταν η Κάντι Κάντι!). «Η Χάιντι ήταν απ’ τις πρώτες δουλειές του Μιγιαζάκι, ο οποίος κατέληξε να κερδίσει πρόπερσι το βραβείο στις Κάνες», μου λέει η Μυρτώ, «η απόδειξη ότι τα Manga έχουν εισχωρήσει για τα καλά και στη δυτική κουλτούρα». Πιο σωστά, τη σαρώνουν. Το Monocle –το σοβαρό αγγλικό περιοδικό με θέματα από ολόκληρο τον κόσμο- δημοσιεύει ένα manga σε συνέχειες, με οδηγίες για τη σωστή ανάγνωσή του: διαβάζονται από το τέλος προς την αρχή, ακριβώς αντίστροφα από τα δυτικά κόμικς. [Ποιος φανταζόταν άραγε στο τέλος των 80s αυτή την εξέλιξη, όταν ο Akira –το anime που τα ξεκίνησε όλα- αντιμετωπιζόταν ως φαινόμενο…υποκουλτούρας;].
Η Μυρτώ μου μιλάει με ενθουσιασμό, φαίνεται ότι λατρεύει το αντικείμενο της μελέτης της. Έχει μόλις κυκλοφορήσει το βιβλίο για το πιο δημοφιλές είδος κόμικς στις μέρες μας, με τίτλο Manga: Φαντασία και Πραγματικότητα {θραύσματα κόσμων κοντινών}, μία έρευνα για το φαινόμενο που ολοένα και γιγαντώνεται και τείνει να εκτοπίσει τα κόμικς, ακόμα και στις χώρες με παράδοση πολλών ετών, όπως την Αμερική και τη Γαλλία. «Προσπάθησα να κρατήσω το βιβλίο όσο πιο λιτό γινόταν», μου εξηγεί, «για να μπορεί και κάποιος που δεν έχει ιδέα από manga να καταφέρει να μπει σε αυτόν τον κόσμο. Ταυτόχρονα, ήθελα να μπορεί και κάποιος μυημένος να πάρει κάτι καινούργιο. Να υπάρχει κάτι ελληνικό, γιατί η βιβλιογραφία είναι πολύ περιορισμένη».
Περνάμε το μεσημέρι ξεφυλλίζοντας το βιβλίο της, μου εξηγεί τα είδη και τις τεχνοτροπίες και μου μιλάει για την αγάπη της για την έρευνα: «μου αρέσει να ανακαλύπτω νέα πράγματα περισσότερο ίσως από το γράψιμο. Ειδικά σε έναν κόσμο που είναι εξωτικός και περίεργος, εντελώς διαφορετικός από τον δικό μας».
Είναι λίγο ασυνήθιστο στην Ελλάδα να ασχολείται μία γυναίκα τόσο σοβαρά με τα κόμικς, πώς προέκυψε αυτή η «μανία»;
Ασχολήθηκα με τα κόμικς από πολύ μικρή. Ο πατέρας μου διάβαζε κόμικς από παιδί και δεν σταμάτησε ποτέ να διαβάζει. Οπότε, τα κόμικς ήταν για μένα κάτι που φύλαγα και επανερχόμουν και ξαναδιάβαζα –σε αντίθεση με τους περισσότερους, που είναι κάτι που η μαμά σου σού πετάει από το παράθυρο… Στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, όπου σπούδασα Πολιτισμική Τεχνολογία και Επικοινωνία ιδρύσαμε μια ομάδα με άλλους ανθρώπους που είχαν πάθος με τα κόμικς, την Εικονοτοπία. Τα κείμενα του βιβλίου ξεκίνησα να τα γράφω ως εισηγήσεις στα συνέδρια που διοργανώναμε.
Τι ήταν αυτό που σε γοήτευσε τόσο ώστε να ασχοληθείς «επιστημονικά» με τα manga;
Ήταν η ποικιλία των θεμάτων, σεναριακά τα έβρισκα πολύ συναρπαστικά. Υπήρχαν άπειρα θέματα μέσα σε αυτά. Υπήρχαν manga για όλες τις ηλικίες, δεν απευθύνονταν στο εφηβικό κοινό όπως συνήθως. Ήταν μια κουλτούρα πολύ διαδεδομένη στην Ιαπωνία, χωρίς τα δικά μας στεγανά -ότι δηλαδή τα κόμικς είναι για μικρά παιδιά. Στην Ιαπωνία συναντάς μεγάλους ανθρώπους, επιχειρηματίες ας πούμε, που διαβάζουν manga στο μετρό, βρίσκεις βιβλιοθήκες, καφέ, όπου μπορείς να καθίσεις και να διαβάσεις manga. Υπάρχουν manga για όλες τις ηλικίες, για άντρες, γυναίκες και παιδιά.
Διάβασα κάπου ότι ακόμα και τα σχέδια των επικηρυγμένων τα φτιάχνουν σε στυλ manga…
Ναι, ισχύει! Είναι βαθιά μέσα στην κουλτούρα τους, εκτός από τεράστια βιομηχανία με πολλά κέρδη. Τα θέματά τους ποτέ δεν σταματούν να με εκπλήσσουν. Υπάρχει ρομαντικό manga, θρίλερ, ακόμα και ιστορίες για κάποιον τύπο που ψάχνει να βρει το τέλειο…ψωμάκι! Οι ιστορίες των manga είναι πολύ κοντά στη δική τους πραγματικότητα. Οι ιστορίες απ’ τις ειδήσεις γίνονται σενάρια για manga, αυτός ήταν ένας λόγος που ξεκίνησα να γράφω το βιβλίο.
Πες μου λίγα πράγματα για τον τίτλο του κεφαλαίου σου «μηχανικά αιδοία».
Αναφέρομαι στις γυναίκες-ρομπότ. Την εποχή που έγραφα το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου έπεσε στα χέρια μου ένα άρθρο του Ρουμελιώτη από την Ελευθεροτυπία με την είδηση ότι κυκλοφορεί πια στην ιαπωνική αγορά η πρώτη γυναίκα ρομπότ, που όντως μαγείρευε και σιδέρωνε. Ξαφνικά συνειδητοποίησα ότι αυτό που για μας είναι μακρινό μέλλον, στους ιάπωνες είναι η αυριανή πραγματικότητα. Τα ρομπότ γενικά είναι από τα πιο ενδιαφέροντα κεφάλαια στην ιστορία των manga.
Που είναι περισσότερο δημοφιλή τα manga, στους άντρες ή στις γυναίκες;
Νομίζω ότι είναι εξίσου. Γενικά μιλώντας, υπάρχουν πιο ευαίσθητα και ρομαντικά για γυναίκες, ενώ για άντρες υπάρχουν πολλά με δράση, θρίλερ, αίμα. Βέβαια, στην Ιαπωνία υπάρχει ένα πολύ μεγάλο ποσοστό γυναικών που διαβάζει manga τρόμου, και στην Ελλάδα το ίδιο. Θα έλεγα ότι τα συγκεκριμένα τα διαβάζουν κυρίως γυναίκες, όπως και τα yaoi -πρόκειται για manga ανδρικής ομοφυλοφιλίας! Σε γενικές γραμμές, στην Αθήνα τα manga τα αγοράζουν περισσότεροι άνδρες.
Υπήρξαν συνθήκες ή σημαντικά γεγονότα που ενεργοποίησαν την έκρηξη των manga ή ήταν τυχαίο αυτό το μπαμ στα 80s;
To Akira ήταν υπεύθυνο για ό,τι συνέβη. Από την ταινία αυτή ξεκίνησε ο δυτικός κόσμος να μαθαίνει το ιαπωνικό κόμικ.
Η ιστορία των manga είναι πολύ πιο παλιά, από τον 12ο αιώνα ακόμα και τα σχέδια του Katsushika Hokusai…
Βεβαίως, πάει πάρα πολύ πίσω η ιστορία τους. Η μορφή που έχουν σήμερα όμως ξεκινάει από τα 70s, από τον Οσάμου Τεζούκα, τον σχεδιαστή του Astroboy, τον πρώτο μεγάλο σχεδιαστή που επηρέασε όλους τους μετέπειτα. Όλα από εκεί προέκυψαν, αυτόν αντέγραψαν όλα τα «παιδιά» του. Και οι δικές του επιρροές υπήρξαν ο Ντίσνεϊ και ο Μαξ Φλέτσερ –ο σχεδιαστής της Betty Boo. Τα μεγάλα μάτια, για παράδειγμα, είναι επηρεασμένα από τους δικούς τους ήρωες.
Ποια είναι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν σχεδιαστικά το manga; Είναι οι λιτές γραμμές και το μίνιμαλ της ιαπωνικής κουλτούρας;
Όχι πάντα, εξαρτάται από το είδος. Στα shojo που είναι τα manga για κορίτσια οι γραμμές είναι πολύ πιο περίπλοκες και πολύ πιο μπαρόκ. Τα σχέδια στα manga δράσης είναι πιο αφαιρετικά. Βασικά χαρακτηριστικά τους είναι γωνίες στα πρόσωπα και πολύ συχνά τα μεγάλα μάτια…
Πόσο πολύ έχουν επηρεάσει την μετέπειτα πορεία των κόμικς;
Πάρα πολύ. Υπάρχουν αμέτρητοι δυτικοί σχεδιαστές που κάνουν manga. Σήμερα το ευρωπαϊκό και το αμερικάνικο manga είναι μία κουλτούρα πολύ μεγάλη. Είναι πάρα πολύ δημοφιλή. Ειδικά στη Γαλλία που είναι η μεγαλύτερη αγορά των κόμικς στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή αντιμετωπίζουν κρίση, γιατί τα manga πουλάνε περισσότερο απ’ ότι τα ευρωπαϊκά. Επίσης, έχουν περάσει στις τέχνες. Βλέπω την επιρροή τους πολύ συχνά στα εικαστικά και στο κινούμενο σχέδιο –βλέπω ότι έχουν αλλάξει οι γραμμές. Στη διαφήμιση είναι πολύ της μόδας, σε αφίσες, παντού.
Γιατί δεν είχαν ποτέ την ίδια ανταπόκριση στην Ελλάδα; Έχω την εντύπωση ότι άργησαν να φτάσουν ως εδώ.
Κάνεις λάθος, Πουλάνε κι εδώ. Όλα τα μαγαζιά του είδους έχουν πια μεγάλο section με manga. Στην Αθήνα, πάντως, δεν κυκλοφορούν επίσημα manga –πραγματικά manga, γιαπωνέζικα. Αυτά που υπάρχουν μεταφρασμένα είναι από αμερικάνους ή γερμανούς σχεδιαστές. Δεν υπάρχει περίπτωση να δούμε γιαπωνέζικα στην ελληνική αγορά γιατί είναι πολύ μικρό το κοινό. Γενικά για τα κόμικς, όχι ειδικά για τα manga. Κάποια στιγμή που έγιναν επαφές και άκουσαν οι ιάπωνες τον αριθμό των αντιτύπων που θα τυπώνονταν –τους είπαν 5000, πολύ περισσότερα από το πραγματικό νούμερο- έβαλαν τα γέλια. Δεν είναι ούτε το 1/10 από όσα δίνουν για promotion, δωρεάν. Στην πραγματικότητα, το κοινό των κόμικς στην Αθήνα δεν ξεπερνάει τα 2000 άτομα.
Τι έχει αλλάξει από την εποχή του Akira στο είδος, πώς έχει εξελιχθεί;
Το είδος διαρκώς διογκώνεται. Έχουν φτιαχτεί πανεπιστήμια, σχολές όπου μπορείς να σπουδάσεις σχέδιο manga, καινούργιες εταιρίες ανοίγουν συνέχεια, και όσο περνάει ο καιρός αντίστοιχη έκρηξη γίνεται και στο δυτικό κόσμο. Η Αμερική ακολούθησε και εξάγει μεγάλο αριθμό τίτλων, ενώ στη Γαλλία εκδίδουν πολύ περισσότερα manga [και με μεγαλύτερη ποικιλία] απ’ ότι στην Αμερική! Το σχέδιο εξελίσσεται. Γίνεται συνειδητή προσπάθεια πια από τους καινούριους καλλιτέχνες να διαφοροποιηθούν από το τυπικό. Υπάρχει ας πούμε το κίνημα των nouvelle manga με το μανιφέστο του Γάλλου Φρεντερίκ Μποναρέ [ο οποίος ζει στην Ιαπωνία] που προσπαθεί να ενώσει τη γαλλοβελγική σχολή με την ιαπωνική και να φτιάξει πιο ρεαλιστικές φιγούρες.
Υπάρχει μια προκατάληψη γενικά γύρω από τα manga. Υπάρχει περισσότερη βία από όση μπορεί να βρει κανείς στα ευρωπαϊκά κόμικς;
Υπάρχει βία, όπως υπάρχει και το ερωτικό κομμάτι και στα ευρωπαϊκά και στα αμερικάνικα. Είναι κάτι που μπορείς να παρερμηνεύσεις εύκολα. Είναι τόσο σκληρά και βίαια όσο όλα τα κόμικς. Δεν μπορώ να πω ότι ποσοτικά είναι περισσότερο βίαια τα manga. Η Ιαπωνία αναπτύχθηκε πολύ διαφορετικά σε αυτόν τον τομέα, τελείως ελεύθερα, επειδή δεν υπήρχε ποτέ λογοκρισία.
Πού μπορείς να βρεις manga και anime στην Αθήνα;
Σε όλα σχεδόν τα μαγαζιά με κόμικς βρίσκεις πια manga. Anime βρίσκεις πιο δύσκολα. Κυρίως παράνομες κόπιες. Αυτά που βρίσκεις είναι από αμερικάνικες εταιρίες με αγγλικούς υπότιτλους ή μεταγλωτισμένα. Οι περισσότεροι τα κατεβάζουν από torrents. Υπάρχουν ομάδες fans που τα μεταγλωτίζουν πριν πάρουν άδεια για κυκλοφορία στην Αμερική. Στο ίντερνετ πάντως, μπορείς να βρεις τα πάντα.
Υπάρχουν Έλληνες σχεδιαστές manga;
Υπάρχουν πολλοί που έχουν επηρεαστεί από την τεχνική τους. Ένας είναι ο Βασίλης ο Λώλος ο οποίος τώρα πια δουλεύει στην Αμερική ως σχεδιαστής, στην Image. Υπάρχουν κι άλλοι που φτιάχνουν κυρίως fanzines, όπως ο Ανδρέας ο Μιχαηλίδης και ο Γιάννης Δαλκίδης. Εδώ όμως, ποιος περιμένεις να τους αξιοποιήσει;
Τα 5 πιο δημοφιλή Manga για το Solaris [Μπόταση 6, Εξάρχεια, 2103841065] είναι κατά σειράν τα:
One Piece
Naruto
Fullmetal Alchemist
Fruits Basket
Dragonball
Και τα πιο δημοφιλή anime:
Fullmetal Alchemist
Princess Mononone
Samurai 7
Naruto
Ghost in the Shell 2nd Gig
To βιβλίο της Μυρτώς Τσελέντη Manga: Φαντασία και Πραγματικότητα {θραύσματα κόσμων κοντινών} κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αιγόκερως