Σάββατο, 15 Σεπτεμβρίου 2012

ναγκάγια σινσιρόκου

η πρώτη ταινία που γύρισε ο ozu μετά το τέλος του πολέμου -και μετά από ένα διάλειμμα 5 χρόνων για να εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις- ήταν το the record of a tenement gentleman [για τους geeks: ο τίτλος είναι λάθος μεταφρασμένος στα αγγλικά από το "nagaya shinshi roku", ενώ ο σωστός ήταν "nagaya shinshiroku", δηλαδή a who's who of the tenement -κάτι ανάλογο με το λάθος gonja sufi [που σημαίνει «γκόντζα σούφι»], ενώ τον άνθρωπο τον λένε gonjasufi, που σημαίνει «αυτός που δεν πλένεται ποτέ»], ένα δράμα για ένα ορφανό πιτσιρίκι που έχει μείνει έρημο, όπως και χιλιάδες άλλα πιτσιρίκια στην μεταπολεμική ιαπωνία. ο πατέρας του αγνοείται, η μάνα του έχει σκοτωθεί και αυτό περιφέρεται στους δρόμους. εκεί το βρίσκει κάποιος γυρολόγος «μάντης» που το παίρνει μαζί του, αλλά στο σπίτι που μένει είναι ανεπιθύμητο. κανείς δεν θέλει κι άλλο ένα φόρτωμα στον ήδη πολύ δύσκολο καθημερινό αγώνα για επιβίωση. κάπως έτσι μελοδραματικά ξεκινάει η ταινία, με τη δήλωση του σπιτονοικοκύρη του kitachi [γυρολόγου-μάντη] ότι μισεί τα παιδιά. επειδή δεν ξέρει τι να κάνει το εξάχρονο πιτσιρίκι [που είναι σιωπηλό σε όλη τη διάρκεια της ταινίας και μέχρι το τέλος δεν λέει παρά ελάχιστες λέξεις] ο kitatchi το πάει σε μία ηλικιωμένη γειτόνισσα που είναι χήρα και ζει ολομόναχη και της ζητάει να το φιλοξενήσει -έστω και για λίγο, μέχρι να δει αν ζει ο πατέρας του. της το αφήνει και φεύγει. αυτή στην αρχή είναι σκληρή και απότομη με το καημένο το παιδί, το οποίο βλέπει όλο το βράδυ εφιάλτες και κατουριέται στον ύπνο του. όταν η γυναίκα βλέπει βρεγμένο το πάπλωμα που το σκεπάζει, το μαλώνει και το απειλεί ότι αν το ξανακάνει θα τον διώξει. έτσι, όταν το ξαναβρέχει, ο πιτσιρικάς φεύγει απ’ το σπίτι και ξαναγυρνάει στο δρόμο.

σε μία από τις πολύ συγκινητικές σκηνές της ταινίας, η άκαρδη γριά παίρνει το παιδί και πάνε στο χωριό από όπου κατάγεται για να αναζητήσουν τον πατέρα του, κι όταν συνειδητοποιεί ότι μάλλον είναι νεκρός, αποφασίζει να το εγκαταλείψει και να γυρίσει μόνη της στο σπίτι. στο δρόμο της επιστροφής, κι ενώ περπατάει στους αμμόλοφους, προσπαθεί να κρυφτεί από τον μικρό, ενώ αυτό την ψάχνει απεγνωσμένα και την ακολουθεί για χιλιόμετρα. κάποια στιγμή το παίρνει απόφαση και τον αφήνει να την πλησιάσει και ξαναγυρνάνε μαζί στο σπίτι.
μέσα από καθημερινά περιστατικά που ο
ozu κινηματογραφεί με τον χαρακτηριστικό δικό του τρόπο, η σκληρόκαρδη γυναίκα που έχει μάθει να ζει μόνη της μαλακώνει σιγά-σιγά, αρχίζει να βλέπει στον πιτσιρικά μια συντροφιά και ένα λόγο για να συνεχίσει να ζει και η καθημερινότητά της αποκτάει ενδιαφέρον, παρόλο που της είναι μεγάλο φόρτωμα. όταν ο πιτσιρικάς το σκάει, μπορεί να ανακουφίζεται προσωρινά, αλλά καταλαβαίνει ότι της λείπει και όταν της τον επιστρέφει ο γυρολόγος που τον ξαναπετυχαίνει στο δρόμο, η χαρά της είναι μεγάλη, -παρόλο έχει μάθει να είναι συγκρατημένη και δεν αφήνει να φανούν τα συναισθήματά της. αποφασίζει να υιοθετήσει το μικρό και να τον γράψει στο σχολείο. δανείζεται λεφτά, του αγοράζει στολή και βιβλία και πάνε μαζί βόλτα στον ζωολογικό κήπο, κάνει σχέδια και όνειρα. κι εκεί που αρχίζει να είναι ευτυχισμένη, εμφανίζεται ο πατέρας του παιδιού [που τον αναζητούσε για καιρό παντού] την ευχαριστεί που τον φρόντισε και το ζητάει πίσω. εκείνη πακετάρει τα πράγματα που του έχει αγοράσει και τους αποχαιρετάει.
η γυναίκα ξανα-μένει μόνη και κλαίει απαρηγόρητη, κι όταν οι γείτονες υποψιάζονται ότι της λείπει το παιδί, εκείνη τους λέει ότι κλαίει από χαρά, επειδή ξαναβρήκε τον πατέρα του. στο τέλος της ταινίας τούς ανακοινώνει ότι αποφάσισε να φτιάξει ορφανοτροφείο και να φροντίσει τα ορφανά παιδιά που περιφέρονται στους δρόμους. αυτό ακριβώς
το «αντι-ιαπωνικό» τέλος ήταν κι ο λόγος που η ταινία ήταν μεγάλη αποτυχία το ’47 που πρωτοπροβλήθηκε και έμεινε για χρόνια μία από τις άγνωστες ταινίες του ozu. το 1988, στο βιβλίο του οzu and the poetics of cinema ο david bordwell έγραφε ότι «και μόνο αυτή την ταινία 72 λεπτών να είχε γυρίσει ο ozu, θα αρκούσε για να μπει στο πάνθεον των κορυφαίων σκηνοθετών του κόσμου». και σήμερα, παρόλο που ο ozu έχει αποκτήσει τη θέση που του αξίζει στη λίστα με τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες όλων των εποχών, το the record of a tenement gentleman παραμένει αγνοημένο και δεν είναι από τις δημοφιλείς ταινίες του. μπορεί να μην είναι tokyo story, αλλά είναι μία ταινία που σε κάνει λίγο καλύτερο άνθρωπο.
σε κάποια σκηνή της ταινίας η γριά δίνει στο παιδί λεφτά και το στέλνει να παίξει λότο. όταν το νούμερο δεν κερδίζει, το κατηγορεί για γρουσούζικο και το θεωρεί υπεύθυνο για την κακή της τύχη. στο τέλος, καταλαβαίνει ότι έφταιγε ο κακός της ο φλάρος. η ταινία έχει και ηθικό δίδαγμα: δες τα καλά που σου έρχονται και μην γκρινιάζεις προσέχοντας όλα τα στραβά γύρω σου. στο τέλος –όπως και η γριά- τρως σκατά και χορταίνεις.    

Δεν υπάρχουν σχόλια: