Παρασκευή, 28 Νοεμβρίου 2008

made of stone


Είναι Κυριακή μεσημέρι στο Κύτταρο. Στην σκηνή ετοιμάζονται για την πρόβα κι ο Κώστας Χατζής σχολιάζει την παρατεταμένη ξηρασία και τις υπέρογκες αμοιβές των καλλιτεχνών που το έχουν παρακάνει. «Δύσκολοι καιροί που προβλέπεται να γίνουν ακόμα πιο δύσκολοι». Όταν ξεκινάει η συνέντευξη ξεκαθαρίζει ότι δεν θέλει να συνεχίσει τη συγκεκριμένη συζήτηση, προτιμάει να μιλήσει για το πρόγραμμα που έχουν ετοιμάσει με την Τζούλι Μασίνο και το γιο του, τον Αλέξανδρο, με ελληνικά και ξένα κομμάτια, μια αναδρομή στην καριέρα του καθενός που ονομάζουν Αντιθέσεις. «Το τραγούδι δεν έχει σύνορα» μας λέει, «κρατάμε τη θετική ερμηνεία του όρου και προσπαθούμε να περάσουμε το μήνυμά μας».
Θέλετε να μιλήσουμε λίγο για το χώρο των καλλιτεχνών και τα πανάκριβα μαγαζιά;
Είναι μερικά πράγματα που δεν θέλω να τα σχολιάζω. Δεν βγάζω τον εαυτό μου απ’ έξω, αλλά δεν τον συμπάθησα ποτέ αυτόν τον χώρο, απλώς μπήκα γιατί μπορούσα να καταγγείλω μερικά πράγματα. Να αναφερθώ στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Τα καταφέρατε να αλλάξετε κάτι;
Όχι ότι έχω κάνει κάποιον αγώνα, θα ήμουν αστείος άμα το έλεγα. Μια ζωή τραγουδάω αυτό το είδος μπαλάντας που ξέρω. Δεν πίστευα ποτέ ότι θα διορθώσω εγώ το σύστημα ή ότι θα κάνω κάτι. Και η ζωή μου όλη ήταν σύμφωνα με αυτά που πίστευα. Ήθελα να αναφέρομαι σε αυτά στα παιδιά μου και στη γυναίκα μου. Σε αυτούς έκανα τον καμπόσο και συνεχίζω να τον κάνω. Για αυτούς ήθελα να πετύχω και κατ’ επέκταση για τους συνανθρώπους μου –εάν αυτό ήταν κάτι υγιές. Πάλι όμως ξέφυγε η συζήτηση από το θέμα μας που είναι η παράσταση.
Στην παράσταση θα έρθουν και νέοι άνθρωποι που πιθανόν δεν σας ξέρουν. Κάτι πρέπει να μάθουν για σας.
Οπωσδήποτε τα νέα παιδιά δεν με ξέρουν. Υπηρέτησα την μπαλάντα –αυτό το είδος που τραγουδάω- προσπαθώντας να καταγγείλω την Πολιτεία με σεβασμό. Και το ερωτικό τραγούδι, όχι όμως μιλώντας για μοιχείες και δράματα. Γιατί ο έρωτας είναι η επέκταση της αγάπης και η αγάπη είναι το πιο σπουδαίο πράγμα για να μπορούμε να συνυπάρχουμε. Βοηθάει να έχουμε μια καλή επικοινωνία. Οποιοδήποτε φιλοσοφικό βιβλίο κι αν διαβάσεις των αρχαίων υμών προγόνων –το υμών με υ- γιατί οι δικοί σας πρόγονοι ήταν, εγώ είμαι γύφτος- μιλάει για την αγάπη. Η αγάπη δεν αυθαδιάζει, δεν ζητάει ανταπόδοση, το έχει γράψει ο Απόστολος Παύλος στην ΙΓ προς Κορινθίους επιστολή…Με αυτή την άποψη και αυτές τις ιδέες μπήκα στο χώρο και μου αρέσει να επιμένω.
Το πρόγραμμα έχει και ξένα κομμάτια φαντάζομαι. Το γνωρίζετε το ξένο τραγούδι;
Δεν έχω δυσκολία με το ξένο τραγούδι, γιατί έτσι ξεκίνησα πριν από πολλά χρόνια που πήγαινα στα αναψυκτήρια. Έφερναν καλλιτέχνες από το εξωτερικό, από Βραζιλία, Ινδία, Ισπανία κι ήμουν κάθε φορά ένας από αυτούς. Πότε Βραζιλιάνος, πότε Ισπανός, οπότε δεν μου είναι άγνωστο.
Ασχοληθήκατε κυρίως με την κιθάρα, είστε αυτοδίδακτος;
Ναι, αλλά όλοι οι δικοί μου ήταν οργανοπαίχτες. Ο πατέρας μου έπαιζε σαντούρι, ο παππούς μου ήταν ένας από τους καλύτερους κλαρινίστες που είχε η Ελλάδα. Λεγόταν Κώστας Καραγιάννης. Ζούσε στη Λειβαδιά –εκεί γεννήθηκα κι εγώ και μεγάλωσα- και είχα όλους τους συγγενείς μου να υπηρετούν το δημοτικό τραγούδι ως οργανίστες. Στη Ελλάδα αν δεν υπήρχαν οι γύφτοι δεν θα είχατε δημοτική μουσική. Οι Ρομ μπορεί να μην έχουν δική τους μουσική, αλλά έχουν δική τους έκφραση. Από το 1100 που ήρθαν στην Ευρώπη διασκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη και όπου πήγαν υιοθέτησαν τη μουσική της κάθε χώρας και την έκαναν δική τους. Έφευγαν τα καραβάνια και πήγαιναν σε κάθε χώρα, Ρουμανία, Ουγγαρία, παντού και μπόλιαζαν όλη την Ευρώπη με τα ακούσματα που δανείζονταν και μετέφεραν. Πάρτε παράδειγμα σήμερα: στους 100 οργανοπαίχτες οι 90 είναι γύφτοι. Και τα πανηγύρια δεν τα κάνουν οι λευκοί, τα κάνουν οι Ρομ.
Είχαν την έφεση και βρήκαν ελεύθερο έδαφος να φτιάξουν μουσική…
Εννοείται. Ξέρουν να διαμορφώσουν και πάρα πολύ ωραία το σίδηρο. Κι ο Παλαμάς όταν αναφέρει για φυλή και για το σίδηρο λέει ότι είναι πολύ ελεύθερος λαός, ότι «δεν τους κάνεις ζάπι». Όλες αυτές τις εμπειρίες και όσα είχα μάθει σκέφτηκα να τα κάνω αυτό το είδος της μπαλάντας και να αναφερθώ σε όλες τις πτυχές της ζωής.
Έχετε συνεργαστεί με μεγάλους συνθέτες, Χατζιδάκι, Θεοδωράκη, Ξαρχάκο… Υπάρχουν σήμερα μεγάλοι συνθέτες από τη νέα γενιά;
Υπάρχουν. Και μεγάλοι συνθέτες και μεγάλοι τραγουδιστές αλλά το σύστημα έχει διαφθείρει το χώρο. Όλο το χώρο της τέχνης. Βλέπουμε μια τραγουδίστρια που έχει καταπληκτική φωνή, αλλά αντί να παρουσιάζει τα φωνητικά της προσόντα, παρουσιάζει τα σωματικά. Δεν φταίει αυτή, φταίει το σύστημα που την αναγκάζει.
Είναι η εποχή που βοηθάει κάποιον να γίνει «μεγάλος»;
Πάντοτε υπάρχει μια αιτία για όλα. Από την εποχή των μουσουργών, το μεσοπόλεμο, τη ρομαντική εποχή, πάντα κάτι γινόταν και προέκυπταν μεγάλοι μουσικοί. Σήμερα υπάρχουν πολύ καλοί μουσικοί, μου αρέσουν αρκετοί, αλλά δεν συμφωνώ με τον τρόπο που παρουσιάζουν τη μουσική τους. Κυρίως δεν συμφωνώ με το στίχο. Δεν μου αρέσει η νέα γλώσσα.
Στο βιογραφικό σας στο site αναφέρετε ότι έχετε περάσει μεγάλες πίκρες και απογοητεύσεις. Συντελούν οι κακουχίες στο να γίνεις καλύτερος άνθρωπος;
Δεν νομίζω. Πάρε 10 άτομα. Μπορεί και οι 10 να περάσουν δυσκολίες αλλά ένας να πετύχει. Οι υπόλοιποι 9 μπορεί να χαθούν από τις απογοητεύσεις. Δεν μπορείς να πεις ότι πέτυχα επειδή πέρασα κακουχίες. Πρέπει να το’ χει η κούτρα σου να κατεβάζεις ψείρες. Είναι η διαπαιδαγώγηση, το πόσο επιμένεις, να είναι υγιές το περιβάλλον σου, έχουν πάρα πολύ μεγάλη σημασία αυτά. Το δικό μου προσπέκτους της ζωής είναι η Γραφή. Όταν κάποιος υιοθετήσει τις αρχές της –δεν εννοώ το θρησκόληπτο άνθρωπο- κάνει ποιοτική ζωή, έχει καλές σχέσεις με τους άλλους και είναι χρήσιμος. Αυτό μου αρκεί. Δεν μου αρέσουν οι θρησκευτικές οργανώσεις, αυτές είναι που κάνουν κακό.
Τραγουδάτε τόσα χρόνια, είναι τα πράγματα καλύτερα σήμερα ή χειρότερα;
Δεν κρατήσαμε τίποτα. Έχει χαθεί η λεβεντιά, η μπέσα. Δεν βλέπετε τι γίνεται; Είμαι από μια εποχή που δικαιολογημένα τα βλέπω όλα διαβρωμένα. Έχει ανέβει το επίπεδο το βιοτικό, το πνευματικό, υπάρχει γνώση, αλλά δεν υπάρχει επίγνωση και εφαρμογή. Γίνεται πολύ ακαδημαϊκή όμως η κουβέντα και δεν το θέλω…
Έχετε μια πολύ μεγάλη δισκογραφία, θέλετε να μιλήσουμε λίγο όμως για το Πέτρα και Φως;
Πάντοτε έγραφα για να περάσω τα μηνύματά μου έμμεσα ή άμεσα. Κυρίως έμμεσα. Υπήρχε μια πάρα πολύ αυστηρή λογοκρισία τότε. Και αφού τους επέτρεψαν αυτούς τους στίχους, πήγα στα γύφτικα και μαγνητοφώνησα το αμόνι και το σφυρί και πέρασα τον ήχο τους μέσα στο στούντιο. Το μήνυμα ήταν ότι ο λαός δέχεται αυτά τα χτυπήματα και τα αντέχει, θα είναι πάντοτε ένα αμόνι. Ό,τι και να κάνει το σφυρί απλά διαμορφώνει το κάθε σύστημα πάνω σε αυτό το αμόνι. Δεν ήταν καν γραμμένα τότε, τέλος του 60, ήταν παλιότερα αυτά τα κομμάτια, τότε κατάλαβε όμως ο κόσμος τι εννοούσα. Αφού προέρχομαι από μια τέτοια οικογένεια, με τέτοια ακούσματα, τα πέρασα στη μουσική μου με τον τρόπο που με βόλευε. Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον με πολλούς θανάτους και μοιρολόγια, όλα αυτά με βοήθησαν στην μπαλάντα. Χρειαζόμουν μελωδίες που να μπορεί να κυλάει ο λόγος και το δημοτικό τραγούδι δεν προσφερόταν.
Σας απασχολούσε περισσότερο η μουσική ή ο λόγος;
Θα ήταν αστείο να έλεγα ότι έγραψα ωραία μουσική. Όχι. Έγραψα μουσική για το λόγο μου. Να τον εξυπηρετεί. Εκεί ήταν η τέχνη μου. Στη μουσική μου κρυβόταν πάντα το δημοτικό. Ακόμα κι όταν άκουγες φλαμέγκο ήταν ¾, τσάμικο, συρτό ή καλαματιανό που δεν φαινόταν. Κρατάω το ρυθμό μέσα μου και δίνω τις τονικές αλλού. Δεν μπόρεσα ποτέ να ξεφύγω από τη μουσική του πατέρα μου και του παππού μου. Όπως δεν μπορεί και ο Αλέξανδρος.
Λόγο έχετε γράψει;
Έχω γράψει λίγο, αλλά ποτέ δεν ήταν δικός μου. Πάντοτε έκλεβα. Είχα γράψει τον Δωδεκάλογο του Γύφτου, αλλά μεγαλώνοντας είδα αυτοί οι 12 λόγοι δεν με κάλυπταν. Μου άρεσε πάρα πολύ ο Σικελιανός, αυτός όμως που με ακούμπησε και πήρα ιδέες ήταν ο Βάρναλης. Μπορώ να σου πω επιτυχίες μου που δανείστηκα φράσεις του. Δεν είμαι αυτόφωτος άρα, είμαι ετερόφωτος. Γιατί να κάνω τον Μπετόβεν ενώ δεν είμαι;
Όλοι δανείζονταν όμως, ο Χατζιδάκις…
Ο Χατζιδάκις ήξερε. Μην με βάζεις δίπλα του ούτε γι’ αστείο. Αυτός ήταν μουσουργός, ο Θεοδωράκης. Εγώ είμαι συνθέτης. Υπηρέτησα αυτόν τον χώρο σαν προπαγανδιστής. Υπήρχε αυθορμητισμός στην τέχνη μου, το ίδιο και στη ζωή μου. Δεν πρόδωσα κανέναν παρ’ όλα αυτά. Δεν σου λέω ότι όσα τραγουδάω τα πιστεύω, πρέπει να δείχνω όμως ότι τα πιστεύω και να τα τηρώ. Για μένα η ζωή δεν έχει νόημα χωρίς αυτά. Θέλω όσο γίνεται να είμαι ειλικρινής. Δεν πιστεύω στα πολιτικά συστήματα, θεωρώ ότι είναι προδομένα εξ αρχής…
τρία δείγματα απ' το πέτρα και φως δανεισμένα απ' τους φανταστικούς ήχους.
Ο Κώστας και ο Αλέξανδρος Χατζής εμφανίζονται μαζί με την Julie Masino το Σάββατο 29/11 και όλα τα Σάββατα του Δεκεμβρίου στο Κύτταρο. Και τις γιορτές.